Kazne za prekoračenje brzine — koliko košta svaki kilometar preko dozvoljenog

Brzina je prekršaj koji se najčešće evidentira i jedini kod koga kazna raste stepenasto — od simboličnog iznosa za nekoliko kilometara preko, do kazne od preko sto hiljada dinara i obaveznog zatvora za ekstremna prekoračenja. Između te dve krajnosti stoji šest pragova koje vredi znati napamet, jer razlika od jednog kilometra na sat ume da bude razlika od pedeset hiljada dinara.

U nastavku su svi pragovi po Zakonu o bezbednosti saobraćaja na putevima, sa novčanim iznosom, kaznenim poenima i zabranom upravljanja.

Kako se pragovi računaju

Prekoračenje se uvek računa u odnosu na brzinu koja je dozvoljena na tom mestu — ne u odnosu na opšte ograničenje. To znači da je merodavan znak koji stoji pored puta, a ako znaka nema, opšte ograničenje: 50 km/h u naselju, 80 km/h van naselja, 100 km/h na motoputu i 130 km/h na auto-putu.

Posebno se tretiraju zone: zona škole, zona „30" i zona usporenog saobraćaja imaju svoje pragove i strože sankcije, jer je u njima očekivano prisustvo dece i pešaka. Isto važi i za posebne kategorije vozila, kojima zakon propisuje niže maksimalne brzine bez obzira na znak.

Prekoračenje u naselju

Prva tri praga su fiksne kazne bez kaznenih poena — plaćaju se po prekršajnom nalogu. Od trećeg praga naviše prekršaj ide na sud, jer nosi i poene i zabranu upravljanja.

Prekoračenje van naselja

Za puteve na kojima je brzina posebno ograničena zakonom — na primer za pojedine kategorije vozila i deonice — pragovi su niži: prekoračenje od 20 do 50 km/h nosi 10.000 do 20.000 dinara i 4 poena, a od 50 do 70 km/h iznos od 20.000 do 40.000 dinara i 7 poena.

Zona škole i zona „30"

Zone se obeležavaju posebnim znacima na ulazu i izlazu, a ograničenje važi na celom području između njih — ne samo ispred same škole. Kako ti znaci izgledaju, možeš da vidiš u pregledu saobraćajnih znakova.

Zona usporenog saobraćaja

U zoni usporenog saobraćaja, gde se pešaci i vozila kreću istom površinom, pragovi su najstroži jer je dozvoljena brzina najniža. Prekoračenje do 10 km/h košta 5.000 dinara, od 10 do 30 km/h nosi 10.000 do 20.000 dinara i 2 poena, od 30 do 50 km/h nosi 20.000 do 40.000 dinara, 4 poena i zabranu upravljanja od najmanje tri meseca, dok prekoračenje preko 50 km/h spada u najteže prekršaje sa kaznom od 100.000 do 120.000 dinara i zatvorom.

Ometanje kretanja pešaka i biciklista u toj zoni je poseban prekršaj, sa kaznom od 5.000 dinara i zabranom upravljanja od najmanje tri meseca.

Šta znači „najteži prekršaji"

Prekoračenja iz najviše grupe nisu obični saobraćajni prekršaji. Uz novčanu kaznu od 100.000 do 120.000 dinara predviđena je i kazna zatvora u trajanju od najmanje 15 dana. Postupak vodi prekršajni sud, vozilo može biti privremeno oduzeto, a vozač zadržan.

Za razliku od nižih pragova, ovde ne postoji mogućnost plaćanja polovine iznosa po nalogu — reč je o prekršajima koji se procesuiraju isključivo pred sudom.

Kazneni poeni i šta oni znače

Poeni se evidentiraju uz prekršaje iz strožih grupa i sabiraju se u evidenciji Ministarstva unutrašnjih poslova. Na 14 poena vozač dobija status opasnog vozača, a na 18 poena vozačka dozvola prestaje da važi i ispit se polaže ponovo. Za vozače početnike pragovi su niži — 9 i 14 poena.

Sabiranje poena je razlog zbog kog dva ista prekoračenja u razmaku od nekoliko meseci mogu da dovedu do gubitka dozvole, iako je svaki pojedinačno „samo" novčana kazna. Kako se poeni broje i kada se brišu, objašnjeno je u tekstu o kaznenim poenima, a sopstveno stanje možeš da proveriš preko provere kaznenih poena.

Zabrana upravljanja

Zabrana upravljanja motornim vozilom izriče se uz prekršaje od trećeg praga naviše i traje najmanje onoliko koliko zakon propisuje za tu grupu. To znači da vozač u tom periodu ne sme da vozi — ne postoji mogućnost zamene novčanom kaznom.

Upravljanje vozilom za vreme trajanja zabrane je poseban i mnogo teži prekršaj, koji vodi ka oduzimanju dozvole i strožim sankcijama. O tome piše u tekstu o oduzimanju dozvole i zabrani upravljanja.

Kako se brzina meri

Merenje se vrši radarima i laserskim uređajima, stacionarnim kamerama, kao i sistemima koji mere prosečnu brzinu između dve tačke. Uređaji moraju biti overeni i imati važeći žig, a rezultat merenja se evidentira sa datumom, vremenom i lokacijom.

Kod merenja prosečne brzine ne postoji „usporavanje pred kamerom" — sistem računa vreme između dve tačke, pa je jedini način da se izbegne prekršaj vožnja u okviru ograničenja celom deonicom. Detaljnije o tome kako uređaji rade i kako stiže kazna, piše u tekstu o kamerama i radarima.

Tolerancija koja se pominje, a ne postoji

Uređaji imaju propisanu mernu nesigurnost koja se u obračunu uzima u obzir u korist vozača, ali to nije „dozvoljenih pet ili deset kilometara". Kazna se izriče na osnovu izmerene i obračunate vrednosti, a ne na osnovu procene policijskog službenika.

Praktično to znači da vozač koji računa na toleranciju zapravo vozi na granici prvog praga — a prvi prag počinje od jednog kilometra preko dozvoljene brzine.

Prekršajni nalog i plaćanje polovine

Za prekršaje sa fiksnom kaznom izdaje se prekršajni nalog. Ako se kazna plati u roku od osam dana od prijema, plaća se polovina izrečenog iznosa. Ako se ne plati i ne podnese zahtev za sudsko odlučivanje, nalog postaje izvršan i naplata ide prinudnim putem.

Za prekršaje sa poenima i zabranom upravljanja nema naloga ni polovine iznosa — predmet ide direktno na prekršajni sud. Ceo postupak, sa rokovima i pravnim lekovima, objašnjen je u tekstu o prekršajnom postupku.

Ko još odgovara osim vozača

Ako je prekršaj učinjen vozilom pravnog lica, pored vozača kažnjava se i pravno lice, a u pojedinim slučajevima i odgovorno lice u njemu. Isto važi i za preduzetnike. Iznosi za pravna lica su znatno viši od iznosa za fizička lica.

Kod vozila koje je iznajmljeno ili pozajmljeno, kazna po pravilu prvo stiže vlasniku vozila, koji tada ima obavezu da dostavi podatke o licu koje je upravljalo vozilom u vreme prekršaja.

Zašto su pragovi baš takvi

Razlika u sankciji ne prati linearno brzinu nego posledicu. Pri udaru na 50 km/h pešak ima realne šanse da preživi; na 70 km/h te šanse su male, a na 90 km/h praktično ne postoje. Kočni put raste sa kvadratom brzine, pa vozilo koje vozi 30 km/h preko ograničenja ne stiže da uspori tamo gde vozilo u okviru ograničenja već stoji.

Kako se to konkretno računa u metrima, objašnjeno je u tekstu o kočenju i kočnom putu.

Neprilagođena brzina — prekršaj bez prekoračenja

Postoji i prekršaj koji nema veze sa znakom: vozač je dužan da brzinu prilagodi osobinama i stanju puta, vidljivosti, preglednosti, atmosferskim prilikama, stanju vozila i gustini saobraćaja. Za nepoštovanje te obaveze predviđena je kazna od 10.000 do 20.000 dinara.

To znači da 80 km/h po magli, poledici ili jakoj kiši može biti prekršaj i kada je na tom mestu dozvoljeno upravo 80. U praksi se ta odredba najčešće primenjuje posle nezgode, kada se utvrđuje da je brzina bila u granicama znaka, ali neprimerena uslovima. Kako se brzina prilagođava lošim uslovima, objašnjeno je u tekstovima o vožnji po kiši i vožnji po magli.

Niže brzine za pojedine kategorije

Zakon propisuje i najveće dozvoljene brzine za pojedine vrste vozila, bez obzira na znak: traktori i radne mašine, mopedi, vozila sa priključnim vozilom i vozila koja vuku drugo vozilo kreću se sporije od ostalih. Prekoračenje tih brzina do 10 km/h nosi kaznu od 3.000 dinara, a veće se kažnjava po istim pragovima kao i ostalo.

Ista logika važi i pri vuči: vozilo koje vuče neispravno vozilo ne sme se kretati brzinom većom od 40 km/h, a za prekršaj je predviđena kazna od 10.000 dinara. Pravila vuče objašnjena su u tekstu o kvaru na putu.

Najčešće nedoumice

• Da li se kazna izriče po registarskoj oznaci ili po vozaču? Kod merenja kamerom, obaveza je najpre na vlasniku vozila da identifikuje vozača.
• Da li se poeni brišu plaćanjem kazne? Ne. Poeni se brišu protekom vremena predviđenog zakonom.
• Da li policajac može da smanji kaznu? Ne. Iznosi su propisani, a diskrecija ne postoji.
• Šta ako se ne slažem sa merenjem? Podnosi se zahtev za sudsko odlučivanje u roku koji stoji na nalogu.

Kratko, za pamćenje

• pragovi se računaju u odnosu na brzinu dozvoljenu na tom mestu, ne na opšte ograničenje
• prva tri praga su fiksne kazne bez poena; od 30 km/h preko u naselju kreću poeni i zabrana
• u zoni škole i zoni „30" pragovi su niži, a sankcije strože
• preko 70 km/h u naselju znači 100.000–120.000 dinara i obavezan zatvor
• iznos proveri u kalkulatoru kazni pre nego što potpišeš bilo šta